Al Cēşi 'd Campagnōla

 

La cēşa di Sànt

Genesio e Protasio

La cēşa 'd la Badéia

 La cēşa 'd Cugnînt

Cēşa di Sânt Gervasio e Protasio

 

Sànt Ambrōş, alōra vèschev ed Milân, l'è còl ch'la fundê la cēşa dedichêda a i Sânt Gervasio e Protasio.

La préma cēşa l'ēra tra mezdé e sîra ed còla dal dé 'd incō e a cîrca 2 chilômeter ed distânsa, de stà cēşa a 's gh'àn nutési fîn dal 1099. Difâti in 'na chêrta cun cla dâta dal cunvèint ed Sàn Prôsper ed Rèz a gh'è scrét che la cēşa l'ēra in localitê "Motta Bernini" apûnt tra mezdé e sîra dal cèinter dal paèiş.

Ind al 1593 l'è pâroch Girolamo Turci che int al peréiod ch' al và dal 1612 al 1621 al fà la prupôsta ed tirêr zò la vècia cēşa e 'd tirêren só 'na nōva. La nōva cēşa, ch' la prîva tgnîr 1.500 persòuni, l'ēra a trèi navêdi cun al sufét in lègn piturê; al dō navêdi ed fiânch a gh'îven trèi fnèstri e óna, grôsa, l'ēra int la zôna dal preşbitèri. Prubabilmèint la costrusiòun l'ēra stêda fâta in cunuméia se 40 ân pió têrdi la gh'îva bèle bişògn ed restâver; difâti in un scrét dal 1661 a 's lēş: "…speditamente si faccia aggiustare la Chiesa verso la porta grande dove minaccia rovina si debba quanto prima comandare".

Int al 1753 è stê fât 'd j êter restâver, pó la Cunfratêrnita dal SS Ruşâri l'à decîş ed tirêrla zò e turnêrla fêr'na  pêrt sōl finîda pó tr' al  al 1771 e al  1772 só disègn ed l'architèt milanèiş Bartolomeo Rocco.

La facêda la gh'à dal léni a la bòuna,  l'è spartîda in dû piân divîş da un curnişòun , la finés in êlta cun un fruntêl a êrch. Int la nécia a mèza lûna d'ed sōver al purtòun principêl a gh' è un basriliēv in teracôta ed Sàn Pēder, in ricôrd ed l'antîga cēşâ ed Sàn Pēder dal Castlâs. La tòra dal campâni l'è di prém ed l' Otsèint. La piânta a crōş grēca l'è un mudèl ed la başélica 'd la Madòna 'd la Gêra ed Rèz.

L'ôrghen a vintedû regéster, ôvra 'd Luigi Mente Santi ed Mântva, l' è stê muntê int al 1798 e la vâsca dal batèz l'è stêda fâta int al 1820.

Int al 1800 la cēşa la vîn guernîda dal bèl tabernâchel in lègn intajê cun dubadûri in argînt e medrapêrla, ôvra ed Fra' Fedele da Scandiân.

L'arlòj 'd la tòra dal campâni, muntê int al 1923, l'è ôvra ed Guglielmo Ferrari da Campagnōla. L'arloj eletrônich che gh'è adesa l'è stê muntê a i prém dal 1980

L'intêren a gh'è pilâster vèira e pilâster fînt dubê a stóch lócid a imitasiòun dal mêrmel, da un curnişòun in fōra in stóch, urnê cun êlber, fiōr e amurèin, ch' al pôgia insém a capitē in stóch laminê in ôr: impurtânt j adôb dal 1772 int  preşbitèri, ôvra  'd Matteo Campori. Anca al sufét a vôlta 'd la cēşa e còl ed l'âbsida a gh'àn 'd j adôb in stóch; i quêder în ed j artésta dal Novsèint, cme Secchi, Cocquio, Plessi. A dréta da l'ingrès a 's câten: la vâsca da batèz dal XIX sècol; l'altêr di Sânt Prutetōr cun al quêder ed Luigi Manzini (1805 – 1866) cun i Sânt Luigi Gonzaga, Sebastiân, Gaetano da Thiene, Mauro, Rocco, e i Protetōr Gervasio e Protasio, al quêder (dal 1837) al gh'à, a i pē di Sânt, 'n' antîga figûra dal cèinter ed Campagnōla; pó a gh'è la capèla di môrt in guèra, la capèla dal Crucifés, ch' al cumbîna in môd elegânt l'altêr cun un quêder 'd altêr in stóch biânch e clòuni nîgri turtiêdi, fât fōrsi da Matteo Campori int al 1772, al Crucifés dal XVI sècol, e un paliôt in scajōla ed tânt culōr, carpşân, bèl da mât, dal 1690 cîrca, a 's pèinsa ôvra ed Marco Mazzelli ( 1640- 1713). L'altêr principêl, dal 1843, in mêlmer ed tânt culōr, l'è ôvra ed l'architèt Cesare Costa (1801 – 1876). A mansèina e gh'è còl ed la Madòna dal Ruşâri dal 1757, in stóch ed tânt culōr ed Giuseppe Casalgrandi (1706 - 1778); tót intōren a gh' è di quadrèt a ôli di Mistēr dal Ruşâri dal XVIII sècol. Mèint'r es và fōra a 's câten: l' altêr cun un quêder dal Sesèint de scōla rumâna ed la Madòna e i Sânt Francèsco e Chiara, més sōver a 'n tabernâchel in lègn intajê e dubê cun argînt e madrepērla, fât dal frê Fedele de Scandiân dal XVIII sècol; l'altêr ed Sânta Terēşa ed Liseux in mêlmer ed tânt culōr, cun la stâtva ed la Sânta. Sōver l'ingrès principêl al côro in lègn ed Cesare Costa, cun d'ed sōver al cucifés in lègn dal Setsèint ch' al deşvîn da la Badéia; sôver a j ingrès ed fiânch a gh'è dû quêder: la Madòna cinturêda cun al Bambèin, Sàn Juşèf e Sàn Francèsch da Paola, ôvra 'd Giovanni Quattrini dal 1735, e la Madòna 'd la Gêra cun al Bagmbèin e i Sânt Pēder Martîr e Antòni Abê dal XVIII sècol, ch' al deşvîn da l'uratôri ed Sàn Pēder Martîr.

L'é la cēşa parochiêla 'd Campagnōla.

 

Cēşa ed Sant'Andrea

 

A cîrca un chilômeter a matèina a 's câta al monumèint pió antîgh ed Campagnōla dal medioēv l'è la cēşa ed Sant'Andrea, unîda al Castlâs e a ló scampêda, la gh'ēra bèle int a 1052. De stîl rumânich, girêda secònd al règoli 'd la cēşa, la gh'à 'na facêda a clòuni fêlsi a teriângol e un purtêl centrêl a êrch a tót sèst: sōver, cun a fiânch dō fnèstri a un bûş, un fnestròun a êrch in dó è stê avêrt 'na fnèstra a trapèsi dal Setsèin. La cēşa la gh'à curiōşâ piânta sfalsêda a dō âbsidi fâti a retângol: còla pió grôsa la cumbîna cun l'altêr, ch' a 's cât in puşisiòun decentrêda; còla pió céca la cumbîna cun la sagrestéia, cu nd'ed sōver la tòra dal campâni fât a vèila. L'intêren, a 'na navêda sōl, la gh'à un sufét a caveriêdi e afrèsch dal Quatersèint che figûren 'na Madòna in trôn cun al Bambèin, Sânt'Andrea, e ûn ch'al dîş al j orasiòun. La cēşa la 's vèd insém a 'n' êlta dal trèin da via Castlâs mó l'a 's pōl mia vişitêr perché l'è privêda. I taramôt e al tèimp a l'àn ruvinêda.    

 

Badéia 'd la SS.Trinitê

 

Vêrs al 1221 int la pêrta a mezdé dal teritôri e a cîrca 2 chilômeter da Campagnōla è stê tirê só un cunvèint di frê ed Sânt Agustèin ed la SS. Trinitê, ch' l' à trê benefési da la prutesiòun ed Pêpa Gregorio IX, per la só impurtânsa religiōşâ e spirituêla. Stéma ch' la s'è manifestêda int al 1233 quând Palmerio da Campagnōla l'è stê numinê cumisâri apostôlich int al procès per fêr sânt Dumènico.

Da  'n documèint dal 1228 ed Gherardo dei Bovini,  Podestê 'd Rèz,  a 's vîn a savèir che la préma mèsa int la cēşa l'è stêda fâta dal cardinêl Ugolino di cûnt ed Segni da Agnani, futûr pêpa Gregorio IX.

E l'é stê prôpia Gregorio IX, int al 1238, a unîr al cunvèint ed Campagnōla a la badéia ed Marōla (fundêda da la cuntèsa Matélda). Dôp l'uniòun al cunvèint l'è stê ciamê 'Badéia'. La badéia la gh'îva ânch un mulèin, difâti l'é dal 1267 un decrēt in dóv' a 's dà ōrdin al podestê 'd Rèz ed numinêr un superiōr per i lavōr da fêr int al canêl ch' al và al mulèin dal cunvèint ed Campagnōla.

Int al 1379, Guido V (sgnōr ed Curèz dal 1371 al 1389) cun l'ajót dal Visconti, al cumîncia la ricostrusiòun dal castèl a la Badéia, per còst a vîn butê zò pêrta dal cunvèint e pêrta 'd la cēşa.

Girolamo Tirabosch (1731 – 1794) in un só léber al scrivîva:

 

…A interder ciò, conviene osservare, che il castello di Campagnola dovea esser stato distrutto , e che nella lega stretta nel 1371 tra Benabò Visconti e Guido da Correggio, il primo avea promesso dare «…armigeras necessarias ad edificatum Castrum seu Fortilutium Villa Campagnola».

 

Int al 1389 Gian Galeazzo Visconti (1347 – 1402) l'à dê ôrdin a i da Curèz ed dêr indrē a l'abê ed Campagnōla al cunvèint e i sō bèin.

Ed l'antîgh monumèint, a gh'è armêş sōl pôch rèst: al cunvèint l' éstê tirê quêşi zò dal tót da i livelêr, i cûnt  Sabbatini ed Mòdna, per duvêr al materiêl per tirêr só al caşèin ed campâgna (incòra in pē aşvèin a i rèst ed la cēşa) in mèz a dû stradòun: ûn vêrs matèina cun ed fiânch dû filêr ed mōr, cl'êter vêrs sîra cun dû filêr ed piôpa nîgra.

Int al 1807  bèin dal Cunvèint, pasê sòta al demâni dal Dipartimèint dal Cròstel în stê vindû al venesiân  Giacomo Luzzato e dôp în pasê per nōv dècim a la Cungregasiòun ed Caritê ed Mòdna e per ûn dècin a Giuseppo Cavazzoli. Ânca la cēşâ l'è andêda in ruvîna fîn a che l'è stêda ridòta a comûn uratôri, a gh'è armêş sōl la pêrta  vêrs mezdé

Int al 1825  è stê tirê zò ânca la tòra dal campâni, 'na bèla costrusiòun gôtica-lumbêrda dal XIII sècol.

Sibèin al vicèndi visûdi da la Badéia int al XVII sècol al proprietê a rişûlten èser sustansiōşi; difâti da 'n inventâri dal 1765 a cuntêr al proprietê 'gh vîn la sòma 'd un miêr ed biōlchi divîşi in dēş fònd tót cun insém di grōs fabrichêt agrécol.

Cme dét còl che gh'è armêş ed la Badéia ed la SS Trinitê l'è 'na pêrta ed la navêda a mezdé ed la cēşa dal Duşèint dal cunvèint ed Sânt Agustèin, ch'l'ēra cîrca quatêr volti pió grânda ed còl che gh'è armēş. Secònd soquânt studiōş  ed l'êrt, la cēşa l'è stêda tōta cme mudèl per la costrusiòun ed la cēşâ ed Sàn Dumènico a Rèz. Al stâbil al gh'à 'na facêda a capâna e, insém a i còp, 'na tòra dal campâni a vēla. La parèida a nōt la fa vèder j êrch a tót sèst ed l'intêren, incō murê: d'ed là a gh'ēra la navêda centrêla. Pilâster ed tânti fōrmi a tînen só al sufét a volti a cruşēra; a 's vèden incòra i sègni di basriliēv di capitē in sâs côch. Un quêder 'd altêr in stóch int la parèida a nôt l'arcôrda j intervèint ed restâver dal cardinêl Francesco Barberini (1662 – 1739) abê cumendatâri (1695 – 1739) ch' l'à lasê ânch un bèl crucifés in lègn, restarvê e tgû da cât int la cēşa parochêla; fnestròun a trapèsi în stê avêrt sèimper int al Sestèint. Int la câmbra che incō l'è la sagrestéia è stê catê di afrèsch antîgh che sèmbren figurêr Sànt Agustèin.

Incō la badéia ed la SS Trinitê l'è 'd proprietê ed la parôchia 'd Campagnōla.